Strona główna » Annie Ernaux. Poznaj najważniejszą współczesną francuską pisarkę, laureatkę Literackiej Nagrody Nobla 2022
Ciekawostki

Annie Ernaux. Poznaj najważniejszą współczesną francuską pisarkę, laureatkę Literackiej Nagrody Nobla 2022

Annie Ernaux, laureatka Literackiej Nagrody Nobla 2022

Kiedy Akademia Szwedzka podała do publicznej informacji imię i nazwisko laureatki tegorocznej Literackiej Nagrody Nobla, z pewnością „Annie Ernaux” nic nikomu nie mówiło. Szczególnie w Polsce, gdzie dopiero w 2022 roku ukazało się tłumaczenie autobiograficznej powieści „Lata”. Ale wówczas książka nie znalazła się na liście bestsellerów, by zainteresować szersze grono czytelników. Jednak jedna wiadomość wystarczyła, by zainteresowanie francuską 82-letnią pisarską poszybowało w górę, a książka zniknęła w kilka minut z półek księgarni stacjonarnych i magazynów księgarni internetowych. Świat oszalał na punkcie Annie Ernaux. Więc zanim doczekamy się premiery polskiego przekładu kolejnej jej autobiograficznej książki, poczytajmy, kim jest tegoroczna noblistki.

Lata dzieciństwa i młodości

Annie Ernaux z domu Duchesne przyszła na świat 1 września 1940 roku w Lillebonne w Normandii w rodzinie robotników. W późniejszych latach dzieciństwa i adolescencji mieszkała w Yvetot, gdzie jej rodzice Alphonse Léon Duchesne i Blanche Madeleine Dumenil prowadzili sklep spożywczy. Można się więc domyślić, że nie pochodziła z bogatego domu, a jej rówieśniczki z prywatnej szkoły katolickiej, do której uczęszczały, były zdecydowanie bardziej zamożne. Z tego powodu dzieciństwo Annie naznaczone było doświadczeniem społecznego wstydu i poczucia bycia gorszą, co przebija w narracji autobiograficznej powieści „Lata”.

W wieku 18 lat (1958) po raz pierwszy wyjechała na lato bez rodziców, by pracować na wakacyjnych koloniach. Właśnie tam doświadczyła swojej seksualności i życia wspólnotowego, czemu poświęciła książkę „Mémoire de fille”. Swój pierwszy raz określiła “wielkim wspomnieniem wstydu, bardziej drobiazgowym, bardziej nieugiętym niż jakiekolwiek inne”. W książce zawarła również swoje wspomnienia z okresu pracy jako au pair w Londynie w 1960 roku. Po ukończeniu szkoły średniej Annie Ernaux studiowała literaturę współczesną na Uniwersytecie w Rouen, a następnie w Bordeaux.

Dorosłość

Lata 60. to czas małżeństwa (Philippe Ernaux), aborcji (którą opisała w swojej pierwszej książce „Les Armoires Vides”, 1974), narodzin dwóch synów (Érica i Davida), pracy nauczycielki języka francuskiego w Collège d’Évire w Annecy-le-Vieux oraz śmierć ojca. W 1977 roku porzuciła posadę nauczycielki w szkole średniej i wraz z rodziną przeprowadziła się do regionu Île-de-France czyli w okolice Paryża. Na początku kontynuowała pracę na stanowisku nauczycielki w Pontoise. Później podjęła pracę jako nauczycielka w Narodowym Centrum Nauczania na Odległość (CNED – Centre national d’enseignement à distance). Kolejna jej autobiograficzna powieść „La Place”, tym razem o życiu ojca, ukazała się w 1983 roku. Annie Ernaux otrzymała za nią Prix Renaudot czyli francuską nagrodę literacką, która przyznawana jest od 1926 roku. To prestiżowe wyróżnienie przyniosło rozgłos i zainteresowanie czytelników jej twórczością.

Na początku lat 80., po 17 razem wspólnego życia, Annie i Philippe Ernaux rozwiedli się. Aż do 2000 roku pisarka kontynuowała pracę nauczycielki CNED w Cergy, gdzie mieszka od 1975 roku do dziś. W 2008 roku napisała swoją najgłośniejszą książkę „Les Années” („Lata”), którą krytycy literatury uznali za kulminację jej twórczości. Zbiorowa autobiografia, jak określa się „Lata”, zdobyła Marguerite Duras Prize i François Mauriac Prize. Natomiast angielski przekład powieści znalazł się na krótkiej liście do prestiżowej Nagrody Bookera. W 2011 roku ukazała się jej książka „L’Autre Fille” napisana w formie listu do siostry, która zmarła przed jej narodzinami. W tym samym roku wydała „L’Atelier noir”.

Nagrody i wyróżnienia

W 2014 roku Uniwersytet w Cergy-Pontoise uhonorował ją tytułem Doktora Honoris Causa. Francuska pisarka otrzymała również prestiżowe nagrody za całokształt swojej twórczości, m.in. Prix Marguerite-Yourcenar, Prix de la langue française, Premio Ernest Hemingway di Lignano Sabbiadoro, Prix Formentor, a w tym roku Literacką Nagrodę Nobla. Jak czytamy w uzasadnieniu decyzji Akademii Szwedzkiej:

Literacki Nobel dla Ernaux to nagroda za odwagę i chirurgiczną precyzję, z jaką odkrywa korzenie, wyobcowanie i zbiorowe ograniczenia osobistej pamięci.

Warto również dodać, że Annie Ernaux jest pierwszą kobietą, której proza ukazała się za życia (2011) w serii Quarto prestiżowego, francuskiego wydawnictwa Éditions Gallimard. 

Twórczość Annie Ernaux

Francuska pisarka inspiracje do autobiograficznych powieści czerpie z osobistych doświadczeń. Jej twórczość charakteryzuje minimalistyczny, rzeczowy i chłodny styl bez zbędnych ozdobników, metafor, oceniania, określany jako tzw. białe pisanie. Pojęcie „l’écriture blanche” (czasami również „l’écriture plate”) narodziło się w latach 50. XX wieku i opisywało minimalistyczną formę literatury. Roland Barthes wprowadził je w swoim dziele „Le Degré zéro de l’écriture”, w którym analizował typ pisarstwa „neutralnego”. Na tamten moment wzorcowy przykład stanowiła książka “L’Étranger” Alberta Camus. Dziś o tym nurcie mówi się w przypadku stylu pisania Michela Houellebecqa i Annie Ernaux.

W swoich książkach Annie Ernaux porusza tematy niezwykle osobiste – awans społeczny jej rodziców, seksualność, aborcja, małżeństwo, chorobę Alzheimera i śmierć matki, życie ojca. To, co wyróżnia jej twórczość, to łączenie indywidualnej historii, przeżyć z doświadczeniem historycznym społeczeństwa i obiektywnymi faktami. W ostatnim zdaniu książki „Les Années” („Lata”) tegoroczna noblistka podsumowuje cel swojego pisania:

Ocalić coś z czasu, w którym już nigdy nie będzie nas, ocalić wszystkie obrazy, które znikną.

Jeśli masz ochotę poznać autobiograficzne opowieści Annie Ernaux sięgnij po:

Kasia

Kiedy byłam w zerówce, nauczyłam się czytać, żeby już więcej się nie nudzić. Od tej pory pochłaniałam kolejne książki, czytając – ku zgrozie pozostałych domowników – przez pierwsze lata na głos. Z kolei w szkole cały czas kończyło mi się miejsce na bibliotecznej karcie, bo byłam tam codziennym gościem. W zawrotnym tempie przerobiłam wszystkie tytuły Astrid Lindgren i do dziś mam sentyment do „Ronji, córki zbójnika”. Chociaż moim ukochanym tytułem z dzieciństwa pozostaje wciąż „Zajączek z rozbitego lusterka”. Na szczęście wraz z wiekiem miłość do książek nie zanikła, a wręcz miała okazję rozkwitnąć dzięki już ponad 5 – letniej pracy w księgarni. Jednak nie samą literaturą żyje człowiek. Kiedy nie czytam, haftuję tamborki z joginkami i wyciszam umysł, praktykując ashtangę. Za to z wykształcenia jestem psychologiem i arteterapeutką, dlatego mam słabość do psychologicznej literatury i książek Yaloma. Uwielbiam dzieci i kocham literaturę dziecięcą, więc niech nie zdziwi Cię duża liczba wpisów na temat moim zdaniem najbardziej wartościowych książek dla najmłodszych. Sama posiadam ich zawrotną liczbę - nie bez powodu maluchy znajomych mówią na mnie „ciocia od książek”. W kościach czuję, że w bliżej nieokreślonej przyszłości zostanę pisarką książek dla dzieci. Ale wracając do teraz – na co dzień trenuję swoją cierpliwość, dzieląc dom z czwórką kotów i znajdując kłaki oraz żwirek we wszystkich możliwych miejscach.

Kasia

Kiedy byłam w zerówce, nauczyłam się czytać, żeby już więcej się nie nudzić. Od tej pory pochłaniałam kolejne książki, czytając – ku zgrozie pozostałych domowników – przez pierwsze lata na głos. Z kolei w szkole cały czas kończyło mi się miejsce na bibliotecznej karcie, bo byłam tam codziennym gościem. W zawrotnym tempie przerobiłam wszystkie tytuły Astrid Lindgren i do dziś mam sentyment do „Ronji, córki zbójnika”. Chociaż moim ukochanym tytułem z dzieciństwa pozostaje wciąż „Zajączek z rozbitego lusterka”. Na szczęście wraz z wiekiem miłość do książek nie zanikła, a wręcz miała okazję rozkwitnąć dzięki już ponad 5 – letniej pracy w księgarni.
Jednak nie samą literaturą żyje człowiek. Kiedy nie czytam, haftuję tamborki z joginkami i wyciszam umysł, praktykując ashtangę. Za to z wykształcenia jestem psychologiem i arteterapeutką, dlatego mam słabość do psychologicznej literatury i książek Yaloma. Uwielbiam dzieci i kocham literaturę dziecięcą, więc niech nie zdziwi Cię duża liczba wpisów na temat moim zdaniem najbardziej wartościowych książek dla najmłodszych. Sama posiadam ich zawrotną liczbę - nie bez powodu maluchy znajomych mówią na mnie „ciocia od książek”. W kościach czuję, że w bliżej nieokreślonej przyszłości zostanę pisarką książek dla dzieci. Ale wracając do teraz – na co dzień trenuję swoją cierpliwość, dzieląc dom z czwórką kotów i znajdując kłaki oraz żwirek we wszystkich możliwych miejscach.

Skomentuj

Kliknij tutaj, by skomentować